Ay ve Evreleri

Dünyamızın tek uydusu olan ay’ın evreleri hakkında bazı bilgilerin bulunduğu yazımıza başlıyoruz. Bilindiği gibi ay da dünya gibi ısı ve ışık üretememektedir. Ay’ın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızına  eşit olduğu için dünyadan ay’ın hep aynı yüzü görünür. Ay’ın kendi ekseni etrafındaki dönüşü dört evreye ayrılır. Bu dört evrenin tamamlanması 29,5 gün sürmektedir. Zaten hicri takvim ay yılını esas alması nedeniyle miladi takvim arasındaki fark bu nedenle oluşmaktadır.

Ay tıpkı Dünya gibi, kendinden ışık vermez. Güneşten aldığı ışığı yansıtır. Onun için, Dünya Güneş’le Ay’ın arasına girdiği zaman Ay kısmen veya tamamen görünmez olur. Başka bir deyişle, Güneşten aldığı ışığı her zaman aynı açıdan yansıtmaz. Hilal, yarımay, dolunay gibi şekillerde görünür ki bunlara Ay’ın evreleri (safhaları) denir.

Ay’ı bütün olarak ancak Dünya’ya dönük yüzü Güneş’in karşısına geldiği zaman görülür. Ay’ın aydınlık yüzü Güneş’in karşısına geldiği zaman hiç görünmez. Ay, Dünya ile Güneş’in arasına girdiği zaman, Dünya’nın gölgesinden çıkarken görülen ince şekli yeniay’dır. İki hafta sonra dolunay’ı görülür. 29,5 gün sonra Ay tekrar Güneş’in karşısına geçer ve tekrar yeniay görünür.

Ayın aydınlık yüzünün dünyadan görünüşünde bir ay boyunca meydana gelen değişikliklerdir.

Yeniay ve dolunay evrelerinde büyük gel-git yaşanır. Sebebi dünya, ay ve güneşin aynı doğrultuda olmasıdır. İlk ve son dördünde ise küçük gel-git yaşanır.

Güneş tutulması, Ayın Güneş ile Dünya arasına girmesi ve bazı özel koşulların sağlanmasıneticesinde meydana gelir.Tutulmanın olabilmesi için, Ayın, Dünya etrafındaki yörüngesiyle Dünyanın Güneş etrafındaki yörüngesinin kesişim yerlerini belirleyen düğüm noktalarında veya bu noktalar civarında (Yeniay safhasında) bulunması gerekir.

Bilindiği üzere bir yıl içerisinde Ay, Dünya etrafında 12 kez dolanır. Dolayısıyla, eğer Ayın yörünge düzlemi Dünya’nınkiyle çakışık olsaydı, bir yılda 12 kez Güneş tutulması meydana gelebilirdi. Fakat durum böyle değildir. Ayın yörünge düzlemi ileDünya’nınki arasında yaklaşık 5° 9’ lık bir açı vardır. Bu açı nedeniyle Dünya, Ay ve Güneş, Ayın

Ay dünya etrafındaki yörüngesini tamamlarken, dünyanın güneş ve ay arasında kalmasına neden olabilir. Bu durumda ay yüzeyine düşen güneş ışınları dünya tarafından engellenmiş olur. Karanlıkta kalan ay kısa süreli de olsa dünyadan gözlenemez bu olaya ay tutulması adı verilir. Bulutsuz bir gecede çıplak gözle rahatlıkla fark edilebilen bu olay, güneş tutulmasına göre, dünya yüzeyinde daha geniş bir alandan gözlenebilir. Ay tutulmasının dünya yüzeyinden gözlenebildiği alan dünyanın yarısından 24º kadar fazladır Dünya etrafındaki her dolanımında tam olarak aynı doğrultuda bulunmazlar. Böylece her ay bir Güneş tutulması oluşması engellenmiş olur. Nitekim bir yılda en az iki, en çokbeş Güneştutulması meydana gelebilir.

Ay’ın Evreleri (Fazları)

Ay’ın evreleri veya fazları, (genel olarak Dünya’daki) bir gözlemcinin gördüğü Ay’ın aydınlık yüzünün, Ay’ın toplam görünür yüzeyine oranını belirtir. Ay tıpkı Dünya gibi, kendinden ışık vermez. Güneşten aldığı ışığı yansıtır. Bu yüzden, Ay’ın Dünya ve Güneş’e göre konumuna göre belli bir kısmı aydınlık diğer yüzeyi ise karanlık gözükür.

Hilal, yarımay, dolunay gibi şekillerde görünür ki bunlara Ay’ın evreleri (safhaları) denir.

Ay’ı tüm yüzeyinin aydınlık göründüğü dolun evresi, Ay’ın Dünya’ya dönük yüzü Güneş’in karşısına geldiği zaman görülür. Ay tam olarak Güneş ile Dünya arasındayken aydınlık yüzü Dünya’dan hiç görünmez. Bu evresi yeni ay olarak adlandırılır. Yaklaşık iki hafta sonradolunay görülür. İlk yeni aydan 29,5 gün sonra Ay tekrar Güneş’in karşısına geçer ve tekrar yeni ay görünür.

Ay’ın evreleri şu dört isimle adlandırılır:

1. YENİAY(HİLAL)

2. İLK DÖRDÜN

3. DOLUNAY

4. SON DÖRDÜN

Ay’ın 4 Evresi

Ay’ın evreleri şu dört isimle adlandırılır:

Yeni ay
Ay’ın aydınlık olmayan tarafı Dünya’ya dönüktür. Ay, Dünya’dan açıkça görülemez. Fakat Güneş tutulması süresince görülebilir.Ay’ın Güneş hizasından yeni ayrıldığı andır. İncecik görünümü ile Güneş’in batışından kısa bir süre sonra batıda görülür. Ay, Dünya ile Güneş arasında olduğundan dolayı Güneş’e dönük olan parlak yüzü Dünya’dan görülmez. 
İlk dördün
Ay’ın yeni ay evresinden bir hafta sonra yarım daire biçiminde (D) göründüğü evre; Güneş’e göre açısal uzaklığı 90° olduğu andaki görünüşü.Yeni Ay’dan 7,5 gün sonraki görünen durumdur. Ay, Yeni Ay evresinden sonra hilal şeklini alır. Bundan sonra Ay’ın aydınlık yüzeyinin yarısı Dünya’dan gözlenir. Bu döneme Ilk dördün denir. 
Dolunay
Ay’ın tam bir daire olarak dolgun, parlak görüldüğü evre.Yeni ay’dan 14 gün sonraki görünen durumudur. Ay, Dünya etrafındaki hareketinin yarısını tamamladığında Dünya ve Güneş’le aynı hizada yer alır. Böylece Ay Güneş’ten aldığı ışınları Dünya’nın karanlık yüzeyine yansıttığı için Dünya’nın bu yüzeyinden daire şeklinde parlak görülür. Bu görünümü dolunay durumudur. 
Son dördün
Ay’ın Dünya’dan sol yarısının aydınlık gözüktüğü evre.Ay’ın Dolunay’dan sonra Yeni Ay evresine yaklaştığı aydınlık yüzeyinin yarısının ikinci kez Dünya’dan görülme evresidir.